Skolioza je najčešći deformitet kičme, mogu li se promene ispraviti rastom deteta ili sportom?

Najzastupljeniji deformitet kičmenog stuba kod dece i adolescenata je skolioza - stanje u kojem dolazi do abnormalnog krivljenja kičme na levu ili desnu stranu tela. Kod osoba sa skoliozom kičmeni stub poprima oblik slova „C“ ili „S“. Stručnjaci ističu da loše držanje ne treba poistovećivati sa pravim deformitetima kičme, poput skolioze ili kifoze, ali i upozoravaju da je nepravilno držanje tela sve učestaliji problem u dečjem uzrastu. Skolioza se najčešće javlja u periodima naglog rasta i razvoja deteta. Mnogi roditelji veruju da će se uočene nepravilnosti vremenom ispraviti same od sebe ili da će bavljenje sportom rešiti problem. Koliko su ova uverenja tačna i na koji način se deformiteti kičme zapravo leče, objašnjava specijalista fizikalne medicine i rehabilitacije dr Sanja Dimitrijević.

Mogu li teški školski ranci da budu uzrok deformiteta?

Prema podacima iz stručne literature, učestalost deformiteta kičmenog stuba u opštoj populaciji iznosi oko pet odsto na svetskom nivou. Ipak, u Srbiji ne postoje precizni podaci o procentu dece sa deformitetima kičme, jer nema organizovanih školskih skrining programa sa sistematskim praćenjem, navode stručnjaci.

Preporučujemo

- Važno je naglasiti da „loše držanje“ ne predstavlja isto što i pravi deformitet kičme, kao što su skolioza ili kifoza. Ipak, primećuje se jasan trend porsasta dece sa lošim držanjem. Na razvoj nepravilnog držanja utiču brojni faktori, među kojima su nedovoljna fizička aktivnost, gojaznost, sedentaran način života. Iako se često smatra da su teški školski ranci uzrok deformiteta, naučni dokazi za sada ne potvrđuju direktnu vezu između težine ranca i pojave deformiteta kičme. Preopterećenje može nepovoljno delovati na kičmeni stub, pogotovo ako dete ima nedovoljnu fizičku aktivnost, ali ne predstavlja direktan uzrok skolioze - objašnjava dr Dimitrijević za portal eKlinika.

Skolioza i genetika

Skolioza je ujedno i najčešći deformitet kičme, a genetika ima značajnu ulogu u njenom razvoju.

- Naučna istraživanja potvrđuju da određene genetske promene mogu doprineti pojavi, naročito progresivnih oblika skolioze. U pojedinim zemljama sprovode se i genetička testiranja kod dece sa blagim oblikom skolioze, kako bi se procenio rizik od njenog napredovanja. Ukoliko jedan ili oba roditelja imaju skoliozu, veća je verovatnoća da će se deformitet javiti i kod deteta. U praksi se često dešava da roditelji dovode decu na pregled i pre pojave prvih simptoma, upravo zbog sopstvenog iskustva sa ovim oboljenjem – ističe dr Dimitrijević.

Kako prepoznati prve znake deformiteta?

- Skolioza u najvećem broju slučajeva ne izaziva bol, zbog čega se dete neće žaliti na tegobe u leđima. Prve promene, poput nejednake visine ramena, asimetrije lopatica ili kosog položaja karlice, najčešće uočavaju roditelji. Problem je u tome što se skolioza često razvija u periodu puberteta, kada deca postaju samostalnija i manje su pod stalnim nadzorom roditelja. Zbog toga se preporučuje da se prvi preventivni pregled kod fizijatra obavi već u devetoj godini života, kada je moguće uočiti rane znake deformiteta - naglašava dr Dimitrijević.

Koji su najkritičniji periodi za razvoj deformiteta kičme?

- Prvi kritičan period je šesta godina života, kada deca prolaze obavezni sistematski pregled pred polazak u školu. Drugi, ali i najvažniji period, obuhvata uzrast od 9. do 12. godine kod devojčica, odnosno od 10. do 13. godine kod dečaka. Upravo u ovom periodu rizik od razvoja deformiteta je najveći. Dosadašnja istraživanja jasno pokazuju da rano otkrivanje i blagovremeno započinjanje terapije značajno smanjuju rizik od komplikacija i potrebu za operativnim lečenjem - kaže dr Dimitrijević.

Kako se leči skolioza?

- Lečenje deformiteta kičmenog stuba zavisi od stepena zakrivljenosti. Kod blagih oblika skolioze, do 20 stepeni, terapija se zasniva na primeni specijalizovanih vežbi za kičmu. Kod izraženijih krivina, pored vežbi, često je neophodno i nošenje korektivnog midera. Teži oblici, sa krivinama većim od 40 do 50 stepeni, zahtevaju hirurško lečenje. U slučajevima kada postoji rizik od operacije, dete mora biti pod redovnim nadzorom spinalnog ortopeda - objašnjava dr Sanja Dimitrijević.

Hoće li se deformiteti ispraviti sami od sebe?

Uprkos stručnim preporukama, među roditeljima i dalje postoji uverenje da će se deformiteti kičme "ispraviti sami" kako dete raste.

- Ovo je jedan od najčešćih mitova i ujedno potpuno netačna pretpostavka, jer rast zapravo može doprineti pogoršanju deformiteta. Takođe, često se veruje da se skolioza može izlečiti sportom. Iako je sport izuzetno važan za celokupan psihofizički razvoj deteta, on ne može uticati na korekciju skolioze. Decu sa dijagnostikovanom skoliozom neophodno je uključiti u programe specijalizovanih vežbi za kičmeni stub, kao što su Šrot i SEAS metode, koje sprovode isključivo posebno obučeni i sertifikovani terapeuti - objašnjava dr Dimitrijević.

Prevencija kao ključ zdravlja kičme

Najefikasniji vid prevencije deformiteta kičme jesu redovni skrining pregledi tokom perioda intenzivnog rasta. Na ovim pregledima moguće je prepoznati rane znake deformiteta i pravovremeno reagovati odgovarajućim praćenjem i terapijskim vežbama, precizira dr Dimitrijević.

- Fizička aktivnost ima ključnu ulogu u očuvanju zdravlja kičmenog stuba. Gotovo svaki oblik kretanja je koristan, a među posebno preporučenim aktivnostima su karate, džudo, folklor, odbojka i košarka. Ipak, najvažnije je da dete bude redovno fizički aktivno. Pored toga, vitamin D predstavlja važan faktor u razvoju koštano-mišićnog sistema, te je njegovo redovno praćenje, kao i suplementacija po potrebi, od velikog značaja - zaključuje dr Dimitrijević.

Dr Sanja Dimitrijević je specijalista fizikalne medicine i rehabilitacije i doktor medicinskih nauka. Subspecijalista je dečije fizijatrije i edukacije ISICO Instituta u Milanu za lečene neoperativnih defomrmiteta i bolova kičme. Njena uža oblast interesovanja obuhvata klinički i naučni rad u oblasti dečje rehabilitacije i deformiteta kičmenog stuba. Završila je više edukacija u okviru ISST instituta u Nemačkoj po Šrot (Schroth) metodi, specijalizovanoj za neoperativni tretman deformiteta kičme,  autorka je i koautorka brojnih naučnih radova objavljenih u renomiranim stručnim časopisima.