Šta je imunološka amnezija i kakve veze ima sa malim boginjama?

Male boginje predstavljaju jednu od najzaraznijih virusnih bolesti kod ljudi, ali njihov uticaj ne završava se samo akutnom infekcijom. Savremena istraživanja pokazuju da ova bolest može da dovede do fenomena poznatog kao imunološka amnezija, pri čemu dolazi do gubitka prethodno stečenog imuniteta na druge patogene.

Šta je imunološko pamćenje?

Imunski sistem se deli na urođeni i adaptivni deo. Dok urođeni imunitet pruža brzu, nespecifičnu reakciju, adaptivni imunitet je odgovoran za stvaranje dugotrajnog imunološkog pamćenja (imunološke memorije). Ta vrsta pamćenja zasniva se na:

• memorijskim B limfocitima
• memorijskim T limfocitima
• plazma ćelijama koje proizvode antitela.

Zahvaljujući ovim ćelijama, organizam može da reaguje brže i efikasnije prilikom ponovnog susreta sa istim patogenom. Tokom prve infekcije dolazi do aktivacije imunskog odgovora u limfnim čvorovima, gde dendritske ćelije prezentuju antigene T limfocitima. Nakon eliminacije patogena, deo ovih ćelija ostaje u organizmu kao memorijske ćelije, koje mogu da opstanu godinama ili čak decenijama.

Ovaj mehanizam predstavlja osnovu vakcinacije i dugoročne zaštite.

Šta uzrokuje imunološku amneziju?

Virus malih boginja ima jedinstvenu sposobnost da direktno napada imunske ćelije. Posebno cilja ćelije koje nose CD150 receptor, uključujući memorijske B i T limfocite.

Nakon infekcije dolazi do selektivnog uništavanja memorijskih imunih ćelija, smanjenja raznovrsnosti antitela i narušavanja imunološke memorije. Ovaj proces može da ukloni značajan deo prethodno stečenog imuniteta, čak i onog stečenog vakcinacijom ili ranijim infekcijama.

U nekim studijama pokazano je da može da dođe do gubitka i do 70 odsto postojećih antitela, iako se ovaj procenat razlikuje među pojedincima.

Paradoks malih boginja

Zanimljivo je da, iako male boginje izazivaju opštu imunosupresiju, istovremeno stvaraju snažan i dugotrajan imunitet specifičan za sam virus. Ovaj fenomen poznat je kao „paradoks malih boginja“.

Nakon oporavka, imunski sistem se obnavlja, ali uglavnom kroz nove, „naivne“ limfocite i ćelije specifične za virus malih boginja. U tom periodu zaštita od drugih patogena može da bude značajno oslabljena dok se imunološka memorija ponovo ne izgradi.

Uticaj na populaciju

Na nivou populacije, imunološka amnezija ima ozbiljne posledice. Nakon preležanih malih boginja, osobe mogu da budu podložnije drugim infekcijama i do nekoliko godina. Podaci pokazuju povećan broj sekundarnih infekcija, češću potrebu za medicinskom terapijom i veći broj hospitalizacija.

Epidemiološke studije ukazuju na to da povećan rizik od drugih bolesti može da traje i do pet godina nakon infekcije. Ovaj efekat može da smanji kolektivni imunitet u populaciji i poveća verovatnoću pojave novih epidemija drugih zaraznih bolesti.

Vakcinacija naspram prirodne infekcije

Vakcinacija protiv malih boginja pruža efikasnu zaštitu bez izazivanja imunološke amnezije.

Za razliku od prirodne infekcije, vakcina ne uništava memorijske limfocite, ne narušava postojeći imunitet, štiti od komplikacija i dugoročnih posledica. Smanjena stopa vakcinacije i širenje dezinformacija doprinose ponovnom javljanju epidemija, što povećava rizik od imunološke amnezije u populaciji.

Visoka stopa imunizacije može da spreči infekciju, očuva imunološku memoriju i smanji opterećenje zdravstvenog sistema.

Zašto su važna buduća istraživanja? 

Iako su postojeći podaci jasni u vezi sa gubitkom imunološke memorije, naučnici i dalje istražuju koliko dugo traje imunološka amnezija, kako se imuni sistem obnavlja nakon infekcije i kako ovaj fenomen utiče na druge epidemije. Takođe se proučava da li slični mehanizmi postoje i kod drugih virusa koji utiču na imunski sistem.

Prevencijom malih boginja putem vakcinacije ne štiti se samo od same bolesti, već i od šireg gubitka imunološke zaštite.

Klinička praksa treba da uzme u obzir mogućnost imunološke amnezije kod pacijenata koji su preležali male boginje, uz pažljivo praćenje zdravstvenog stanja i pravovremeno prepoznavanje sekundarnih infekcija.

Integracija ovog znanja u javno zdravlje može da poboljša ishode lečenja i dodatno naglasi značaj vakcinacije u zaštiti pojedinaca i populacije.

(eKlinika.rs)