Srce, mozak i bubrezi ne stare istom brzinom: Šta bi krv mogla da otkrije

Broj godina u ličnoj karti ne mora verno da opisuje stanje svakog organa. Srce, mozak, pluća ili bubrezi iste osobe mogu pokazivati različite znake biološkog starenja. Naučnici sada razvijaju metodu koja bi jednog dana, na osnovu uzorka krvi, mogla da proceni koji organ izgleda starije nego što se očekuje. Međutim, takav test još nije dostupan pacijentima.

Hronološka starost govori koliko je vremena prošlo od našeg rođenja, dok biološka starost opisuje koliko su ćelije i tkiva promenjeni tokom tog perioda. Na nju mogu da utiču nasleđe, bolesti, životne navike, izloženost štetnim uticajima i brojni procesi koje još ne razumemo u potpunosti.

Zato dve osobe istih godina ne moraju imati jednako očuvane organe. Štaviše, ni organi iste osobe ne moraju da stare istim tempom.

Veštačka inteligencija analizirala više od 25.000 slika tkiva

U studiji objavljenoj u časopisu Nature Medicine istraživači su analizirali 25.712 mikroskopskih snimaka tkiva dobijenih od 983 preminula davaoca. Uzorci su obuhvatili 40 vrsta tkiva iz 29 organa, uključujući mozak, srce, pluća, bubrege, pankreas, kožu i creva.

Veštačka inteligencija obučena je da na slikama prepozna sitne promene u građi tkiva povezane sa godinama. Tako su nastali svojevrsni „satovi tkiva“, odnosno računarski modeli koji procenjuju da li određeno tkivo izgleda mlađe ili starije nego što bi se očekivalo na osnovu godina osobe.

Prosečna razlika između procenjene i stvarne starosti davaoca iznosila je oko pet godina.

Tkiva koja su izgledala starije češće su pokazivala promene karakteristične za starenje i hronične bolesti. Među njima su bili smanjenje zapremine tkiva, ožiljne i krute promene, gubitak sitnih krvnih sudova, taloženje masti u mišićima i istanjivanje nerava.

Svaki organ ima sopstveni „raspored“ starenja

Istraživanje je pokazalo da telo ne stari po jednom univerzalnom obrascu. Kod nekih ljudi znaci ubrzanog starenja bili su prisutni u većem broju organa, dok je kod drugih samo jedno tkivo izgledalo znatno starije od ostatka organizma.

Pluća, bubrezi, pankreas i nadbubrežne žlezde kod pojedinih osoba pokazivali su znake ubrzanog starenja već između 20. i 40. godine. Druga tkiva imala su složenije obrasce, sa izraženijim promenama kasnije u životu. Na tkivu materice zabeležen je uočljiv pomak u periodu menopauze.

Procena biološke starosti direktno iz organa zahtevala bi uzimanje tkiva, odnosno invazivnu proceduru koja se ne može sprovoditi samo radi provere starenja. Zbog toga su istraživači pokušali da utvrde mogu li se tragovi tih promena pronaći u krvi.

Kako krv može da nosi informacije o organima

Naučnici su procene dobijene pregledom tkiva povezali sa obrascima aktivnosti gena u uzorcima krvi istih davaoca. Zatim su napravili drugi računarski model koji je na osnovu podataka iz krvi procenjivao odstupanje biološke starosti pojedinih organa.

Važno je naglasiti da nije reč o običnoj krvnoj slici niti o analizi koja se trenutno može zatražiti u laboratoriji. Uzorak krvi jeste dovoljan materijal za istraživačku analizu, ali se u njemu ispituju složeni obrasci genske aktivnosti, a podatke zatim obrađuje računarski model.

Procene nisu bile podjednako pouzdane za sve organe. Najbolje rezultate modeli su pokazali prilikom procenjivanja opšteg starenja organizma, sistema organa za varenje i slezine.

– Uzorak krvi ne prikazuje organ direktno. On procenjuje odstupanje njegove starosti na osnovu prethodno naučene povezanosti – objasnio je jedan od autora studije André Rendeiro iz Centra za molekularnu medicinu CeMM u Beču.

Kod pojedinih bolesti „starijim“ je izgledao upravo zahvaćeni organ

Istraživači su metodu potom proveravali pomoću podataka iz krvi zdravih osoba i ljudi sa osam različitih bolesti. Modeli su uglavnom pokazivali veće odstupanje biološke starosti upravo u organima povezanim sa određenom bolešću.

Kod ljudi koji su pretrpeli moždani udar, najveće odstupanje zabeleženo je za mozak. Kod osoba sa Kronovom bolešću starijim su procenjeni jednjak, želudac, tanko i debelo crevo. U grupi sa Alchajmerovom bolešću mozak je bio jedini organ sa značajno povećanim odstupanjem starosti.

To, međutim, ne znači da je ubrzano starenje organa izazvalo bolest. Moguće je da je bolest promenila tkivo, da je starije tkivo postalo podložnije bolesti ili da su oba procesa posledica nekog trećeg faktora.

Do primene u bolnicama potrebno je još mnogo provera

Ovo istraživanje ne znači da će pacijenti uskoro moći da izvade krv i dobiju spisak sa biološkom starošću svakog organa. Većina analiziranih tkiva prikupljena je nakon smrti, a istraživači nisu godinama pratili iste ljude kako bi neposredno videli koliko brzo njihovi organi stare.

Metoda zasnovana na krvi uglavnom je proveravana kod osoba koje su već imale dijagnozu. Još se ne zna može li da prepozna problem pre pojave simptoma, da prati napredovanje bolesti ili da pokaže efekat lečenja.

Neophodna su dugotrajna istraživanja na različitim populacijama, poređenje sa postojećim dijagnostičkim postupcima i regulatorno odobrenje. Autori procenjuju da bi do moguće kliničke primene moglo proći više godina, možda i približno decenija.

Najvažnija poruka studije za sada nije da krv može pouzdano da izmeri starost svakog organa. Ona pokazuje da svođenje biološke starosti na jedan broj verovatno ne opisuje dovoljno složen proces starenja, jer srce, mozak, bubrezi i drugi organi ne doživljavaju prolazak vremena na isti način.

(eKlinika.rs)