Paradoks ubrzanog disanja: Zašto mozak ostaje bez kiseonika iako su nam pluća puna vazduha?

Hiperventilacija je abnormalno, ubrzano disanje koje podrazumeva brze i duboke udisaje što znači da izdišemo više vazduha nego što ga udišemo. Laik bi pomislio da brzim disanjem unosimo više kiseonika i da je to dobro za telo. Međutim, u stvarnosti se dešava suprotno.

Šta je hiperventilacija?

Udišemo kiseonik i izdišemo ugljen-dioksid kako bismo održali zdravu ravnotežu ova dva gasa. Hiperventilacija stvara nizak nivo ugljen-dioksida u krvi - arterijski ugljen-dioksid, ili PaCO2. To dovodi do sužavanja krvnih sudova, uključujući i one koji dovode krv u mozak. Kada se ovi krvni sudovi suze, to izaziva određene simptome, poznate i kao respiratorna alkaloza, kao što su vrtoglavica, ubrzan rad srca i osećaj nedostatka daha.

Preporučujemo

Za većinu ljudi, hiperventilacija je retka i može se javiti kao povremena reakcija na strah ili stres. Kod drugih, hiperventilacija se javlja redovno kao reakcija na jake emocije, poput straha, anksioznosti ili besa, što je poznato kao sindrom hiperventilacije. Takođe, i osnovna fizička stanja mogu da izazovu hiperventilaciju, pa tako i velike vrućine tokom leta.

Hiperventilacija je stanje u kojem osoba počinje da diše veoma brzo i duboko - ili plitko, ali frekventno, unoseći u organizam znatno više vazduha nego što je telu u tom trenutku potrebno. Ono što je važno naglasiti je da hiperventilacija nije poremećaj pluća, već poremećaj načina disanja, najčešće izazvan stresom, panikom, intenzivnim strahom kao što je napad panike ili, kao što smo pomenuli, ekstremnim fizičkim naporom i vrućinom.

Kako ubrzano disanje utiče na organizam? 

Kada hiperventiliramo, mi zapravo izbacujemo previše ugljen-dioksida kroz izdisaj. Ugljen-dioksid nije samo „otpadni gas" - on je ključan za regulaciju kiselosti (pH vrednosti) krvi i, paradoksalno, neophodan je da bi se kiseonik odvojio od hemoglobina i prešao u ćelije i mozak.

Kada nivo ugljen-dioksida naglo padne (stanje poznato kao hipokapnija), krv postaje previše alkalna (bazična), a krvni sudovi u mozgu se sužavaju. Rezultat je paradoks - iako su nam pluća puna kiseonika, naš mozak i organi ga ne dobijaju dovoljno.

Negativne posledice hiperventilacije na organizam

Hiperventilacija definitivno ima negativan, iako uglavnom privremen uticaj na telo. Simptomi mogu da budu veoma zastrašujući, što često stvara začarani krug jer osoba se uplaši simptoma, pa počne da diše još brže.

1. Neurološki simptomi - uticaj na mozak

Hiperventilacija prvo izaziva vrtoglavice i omamljenost i to su prvi znaci smanjenog protoka krvi kroz mozak. Ako hiperventilacija potraje, mozak se „isključi" na kratko, dolazi do gubitka svesti, kako bi se automatski resetovao i preuzeo kontrolu nad normalnim ritmom disanja.

2. Mišićni i senzorni simptomi

Trnci i bockanje ili parezije najčešće se javljaju oko usta, u šakama i stopalima.

Grčevi u mišićima -  Usled promene kiselosti krvi, nivo slobodnog kalcijuma opada, što dovodi do bolnog grčenja prstiju na rukama ili nogama.

3. Kardiovaskularni simptomi

- Lupanje srca (palpitacije) i ubrzan rad srca (tahikardija)

- Bol ili stezanje u grudima. Zbog grčenja mišića međurebarnog prostora, što pacijenti često pomešaju sa infarktom, pa panika postaje još veća.

4. Dugoročni uticaj (hronična hiperventilacija)

Ako osoba pati od hroničnog stresa, može da razvije sindrom hronične hiperventilacije. To dovodi do stalnog osećaja umora, rasejanosti, hroničnog povišenog nivoa hormona stresa (kortizola) i narušavanja kvaliteta sna.

Kako zaustaviti ubrzano disanje?

Kako bi zaustavili hiperventilaciju lekari ističu da je pre svega cilj podići nivo ugljen-dioksida u krvi. Da bi se to postiglo savetuju sledeće:

Svesno usporavanje disanja: Udahnite na nos. Brojite do 4. Zadržite dah. Brojte do 2. Izdahnite na usta i brojte do 4.

Disanje kroz nos: Teže je hiperventilirati zatvorenih usta.

Stara metoda sa papirnom kesom: Disanje u papirnu kesu (i iz nje) primorava osobu da ponovo udiše sopstveni izbačeni ugljen-dioksid što brzo vraća ravnotežu u krv. Ovde je potreban oprez jer to ne sme da se radi ako osoba ima astmu ili srčane probleme.

(eKlinika.rs)