„In situ“ karcinom dojke nije isto što i invazivni rak: Šta je imunohistohemijska analiza i zašto je obavezna?

Kada se postavi dijagnoza karcinoma dojke, jedno od prvih pitanja jeste da li je tumor ograničen na mesto nastanka ili je već počeo da se širi u okolno tkivo. Upravo ta razlika određuje dalji tok lečenja i prognozu bolesti.

Šta znači dijagnoza „in situ“ karcinoma dojke?

Stručnjaci ističu da se in situ karcinomi smatraju najranijim oblikom raka dojke, ali upozoravaju da ni oni ne smeju da se potcene, jer pojedini mogu da prerastu u invazivni karcinom ukoliko se ne otkriju i ne leče na vreme.

Preporučujemo

Izraz in situ doslovno znači „na mestu“. To znači da se maligne ćelije nalaze unutar mlečnih kanala ili režnjeva dojke i da još nisu probile bazalnu membranu, prirodnu barijeru koja ih odvaja od okolnog tkiva. Zbog toga se ovaj stadijum smatra neinvazivnim, odnosno preinvazivnim oblikom raka.

Postoje dva osnovna tipa in situ karcinoma dojke - duktalni karcinom in situ (DCIS) i lobularni karcinom in situ (LCIS). Iako dele zajedničku osobinu da ostaju ograničeni na mesto nastanka, razlikuju se po načinu razvoja, učestalosti i riziku od nastanka invazivne bolesti.

Duktalni karcinom in situ najčešći je oblik ranog raka dojke

Duktalni karcinom in situ razvija se u mlečnim kanalima i čini približno petinu svih novootkrivenih karcinoma dojke. Zahvaljujući mamografskom skriningu danas se otkriva znatno češće nego ranije, jer ga karakterišu sitne nakupine kalcijuma - mikrokalcifikacije, koje se jasno vide na mamografskim snimcima.

Kod manjeg broja žena može da se javi i iscedak iz bradavice, ali bolest najčešće ne izaziva tegobe, zbog čega se otkriva tokom preventivnih pregleda.

Definitivna dijagnoza postavlja se isključivo patohistološkom analizom uzorka dobijenog biopsijom. Mikroskopskim pregledom procenjuje se izgled malignih ćelija, način njihovog rasporeda, prisustvo nekroze i stepen diferencijacije tumora, što pomaže u proceni rizika od daljeg razvoja bolesti.

Iako se DCIS smatra neinvazivnim karcinomom, istraživanja pokazuju da se kod približno četvrtine pacijentkinja kod kojih je dijagnoza postavljena biopsijom nakon operacije otkrije i invazivna komponenta tumora. Uprkos tome, prognoza je izuzetno dobra - više od 98 odsto žena živo je deset godina nakon postavljanja dijagnoze.

Lobularni karcinom često prolazi neprimećeno

Za razliku od DCIS-a, lobularni karcinom in situ mnogo se ređe otkriva mamografijom. Najčešće ne stvara karakteristične promene na snimcima, pa se dijagnoza postavlja slučajno, prilikom analize tkiva uklonjenog zbog drugih promena u dojci.

LCIS se najčešće javlja kod žena u periodu pre menopauze i razlikuje se od duktalnog karcinoma po mikroskopskom izgledu, ali i po biološkom ponašanju. Ne smatra se pravim prekanceroznim stadijumom u klasičnom smislu, već pokazateljem značajno povećanog rizika za razvoj invazivnog karcinoma u budućnosti.

Dugoročna istraživanja pokazala su da približno 15 odsto žena sa potvrđenim LCIS-om razvije invazivni karcinom dojke tokom narednih 15 do 20 godina. Zbog toga su redovne kontrole i praćenje od izuzetnog značaja.

Zašto patologija danas ima ključnu ulogu u lečenju?

Savremena patologija više nije usmerena samo na potvrdu dijagnoze. Danas je njen zadatak da otkrije biološke osobine tumora koje određuju kakoće se bolest ponašati i na koju terapijuće najbolje odgovoriti.

Zbog toga se kod svakog malignog tumora dojke rutinski radi imunohistohemijska analiza. Ova metoda omogućava da se u tumorskimćelijama utvrdi prisustvo estrogenskih i progesteronskih receptora, HER2 receptora, kao i proliferacionog markera Ki-67, koji pokazuje koliko se brzoćelije tumora umnožavaju.

Kod invazivnog karcinoma standardno se određuju sva četiri biomarkera - estrogenski receptor (ER), progesteronski receptor (PR), HER2 i Ki-67. Kod in situ karcinoma rutinski se analiziraju hormonski receptori, koji pomažu u planiranju daljeg lečenja i proceni rizika od ponovne pojave bolesti.

Biomarkeri menjaju način lečenja raka dojke

Razvoj molekularne patologije omogućio je da se karcinom dojke više ne posmatra kao jedna bolest. Danas se zna da postoji više bioloških podtipova koji se razlikuju po agresivnosti i odgovoru na terapiju.

Upravo zahvaljujući imunohistohemijskoj analizi moguće je primeniti personalizovani pristup lečenju. Pacijentkinje čiji tumori imaju hormonske receptore mogu da imaju korist od hormonske terapije, dok se kod HER2 pozitivnih tumora primenjuju ciljane terapije koje značajno poboljšavaju preživljavanje.

Nova saznanja menjaju pogled na in situ karcinome

Poslednjih godina istraživanja pokazuju da svi duktalni karcinomi in situ nemaju isti potencijal za razvoj invazivne bolesti. Genetske analize otkrile su da pojedini tumori imaju veoma nizak rizik od napredovanja, dok su drugi biološki agresivniji.

Zbog toga se u svetu intenzivno razvijaju molekularni testovi koji bi u budućnosti mogli preciznije da procene kod kojih pacijentkinja je potrebno agresivnije lečenje, a kod kojih može da se izbegne nepotrebna terapija. Cilj savremene onkologije nije samo uspešno izlečenje, već i izbor terapije kojaće biti dovoljno efikasna, uz što manje neželjenih efekata.

Upravo zato imunohistohemijska analiza danas predstavlja jedan od najvažnijih koraka u dijagnostici karcinoma dojke i osnov za primenu personalizovane medicine, koja svakom pacijentu omogućava terapiju prilagođenu biološkim karakteristikama njegovog tumora.

(eKlinika.rs)