Legionarska bolest: Bakterija iz vode može da izazove tešku upalu pluća, ko je posebno ugrožen?

Legionarska bolest je ozbiljan oblik upale pluća koji izazivaju bakterije iz roda Legionella, najčešće Legionella pneumophila. Infekcija se uglavnom povezuje sa udisanjem sitnih kapljica kontaminirane vode, a posebno može da ugrozi starije osobe, pušače i ljude sa oslabljenim imunitetom.

Počinje kao grip

Legionarska bolest, odnosno legioneloza sa pneumonijom, može da počne simptomima koji podsećaju na grip, ali kod dela obolelih brzo napreduje u ozbiljnu infekciju pluća. Bakterija Legionella pneumophila odgovorna je za najveći broj slučajeva, mada bolest mogu da izazovu i druge vrste legionele. Prema podacima Svetske zdravstvene organizacije, legionarska bolest javlja se širom sveta, a stvarni broj slučajeva verovatno je veći od broja dijagnostikovanih.

Preporučujemo

Naziv bolesti potiče od epidemije teške pneumonije među učesnicima konvencije Američke legije u Filadelfiji 1976. godine. Istraga te epidemije dovela je do identifikacije do tada nepoznate bakterije, koja je dobila ime Legionella pneumophila. Bakterija je identifikovana 1977. godine, a od tada su izvori mnogih epidemija povezani sa veštačkim sistemima za vodu.

Legionarsku bolest ne treba mešati sa Pontijačkom groznicom, iako oba oboljenja izaziva legionela. Pontijačka groznica predstavlja blažu, samoograničavajuću bolest nalik gripu i ne izaziva pneumoniju. Legionarska bolest, nasuprot tome, zahvata pluća, često zahteva bolničko lečenje i može da dovede do ozbiljnih komplikacija.

Legionela voli vodu, ali se infekcija ne dobija na uobičajen način

Legionela prirodno postoji u slatkovodnim sredinama, ali mnogo veći problem predstavljaju veštački vodeni sistemi u kojima postoje uslovi za njeno razmnožavanje. Bakteriji pogoduju sistemi sa stajaćom ili nedovoljno protočnom vodom i odgovarajućom temperaturom. WHO navodi da legionela može da raste u vodi temperature od 20 do 50 stepeni Celzijusa, dok joj naročito odgovara temperatura oko 35 stepeni.

Potencijalni izvori izloženosti uključuju velike vodovodne sisteme u zgradama, tuševe, slavine, rashladne tornjeve, hidromasažne bazene i druge uređaje koji stvaraju vodeni aerosol. Čovek se najčešće zarazi kada udahne sitne kapljice vode koje sadrže bakteriju. Infekcija je moguća i aspiracijom kontaminirane vode, odnosno kada ona umesto u jednjak dospe u disajne puteve.

Legionarska bolest se po pravilu ne prenosi sa čoveka na čoveka, zbog čega kontakt sa obolelom osobom nije tipičan put širenja infekcije. Rizik je pre svega vezan za kontaminirani izvor vode i stvaranje aerosola koji dospeva u disajne puteve. Zato se epidemije mogu povezati sa hotelima, bolnicama, banjama, spa-centrima i drugim objektima sa složenim sistemima za vodu.

Koliko traje inkubacija i koji su simptomi

Tegobe se najčešće pojavljuju nekoliko dana posle izlaganja bakteriji. WHO navodi period inkubacije od dva do 10 dana, uz mogućnost dužeg perioda u pojedinim epidemijama, dok CDC navodi da simptomi najčešće počinju između dva i 14 dana nakon izlaganja. Prvi znaci mogu da budu povišena temperatura, glavobolja, bolovi u mišićima i opšta slabost.

Kako infekcija napreduje, pojavljuju se simptomi pneumonije, pre svega kašalj i otežano disanje. Moguć je i bol u grudima, a bolest ne mora da ostane ograničena samo na respiratorne tegobe. Kod nekih pacijenata javljaju se mučnina, dijareja, bol u stomaku ili promenjeno mentalno stanje.

Ovi simptomi sami po sebi ne mogu pouzdano da razlikuju legionarsku bolest od pneumonije izazvane drugim mikroorganizmima. CDC naglašava da se legionarska bolest klinički ili radiološki ne može pouzdano razlikovati od drugih uzroka pneumonije. Zbog toga podatak o nedavnom putovanju, boravku u hotelu ili zdravstvenoj ustanovi, kao i mogućoj izloženosti kontaminiranom vodenom sistemu, može da bude važan za lekara.

Ko ima najveći rizik od teškog oblika legionarske bolesti

Većina zdravih ljudi koji dođu u kontakt sa legionelom neće razviti bolest. Rizik raste sa godinama, a među obolelima dominiraju osobe starije od 50 godina. WHO navodi da 75 do 80 odsto prijavljenih slučajeva čine osobe starije od 50 godina.

Veći rizik imaju sadašnji i bivši pušači, osobe sa hroničnim bolestima pluća i ljudi sa oslabljenim imunskim sistemom. Hronične bolesti bubrega i druga ozbiljna oboljenja takođe mogu da povećaju podložnost infekciji ili rizik od njenog težeg toka. Posebno osetljivu grupu čine pacijenti kod kojih je imunitet oslabljen bolešću ili terapijom.

Legionarska bolest nije bezazlena pneumonija. Prema CDC-u, približno jedan od 10 obolelih umire od komplikacija bolesti, dok je smrtnost veća među pacijentima koji infekciju dobiju tokom boravka u zdravstvenoj ustanovi. WHO procenjuje ukupnu stopu smrtnosti na približno pet do 10 odsto, uz velike razlike u zavisnosti od zdravstvenog stanja pacijenta, težine bolesti i pravovremenosti odgovarajućeg lečenja.

Kako se potvrđuje legionarska bolest

Rendgenski snimak pluća može da pokaže pneumoniju, ali sam snimak ne otkriva njenog uzročnika. Za dokazivanje legionele neophodni su specifični laboratorijski testovi. CDC kao poželjan pristup navodi kombinovanje testa urinarnog antigena sa analizom uzorka iz donjih disajnih puteva kulturom ili molekularnim metodama.

Test urinarnog antigena često se koristi jer omogućava relativno brzo otkrivanje Legionella pneumophila serogrupe 1. Njegovo ograničenje leži u tome što ne otkriva sve vrste i serogrupe legionele. Zbog toga analiza sputuma, bronhoalveolarnog lavata ili drugog uzorka iz donjih disajnih puteva može da pruži dodatne važne informacije.

Posebnu pažnju zahtevaju pacijenti sa teškom pneumonijom, osobe sa oslabljenim imunitetom i pacijenti kod kojih standardna ambulantna antibiotska terapija nije dala očekivani rezultat. Razlog za testiranje može da bude i nedavno putovanje ili boravak u zdravstvenoj ustanovi tokom perioda u kojem je infekcija mogla da nastane. Pravovremeno prepoznavanje slučaja ima značaj i za javno zdravlje, jer može da pomogne u otkrivanju zajedničkog izvora infekcije.

Antibiotici su osnova lečenja

Legionarska bolest zahteva antibiotsku terapiju, a rano postavljanje dijagnoze i odgovarajuće lečenje povećavaju mogućnost povoljnog ishoda. U terapiji se koriste antibiotici koji dobro prodiru u ćelije, jer se legionela razmnožava unutar ćelija domaćina. Među antibioticima koji deluju na legionelu nalaze se makrolidi i respiratorni fluorohinoloni, dok izbor terapije zavisi od kliničke slike i karakteristika pacijenta.

Prevencija počinje kontrolom vode i sistema u kojima legionela može da raste

Za legionarsku bolest trenutno ne postoji vakcina, pa prevencija prvenstveno zavisi od kontrole izvora bakterije. Posebno su važni pravilno održavanje, čišćenje i dezinfekcija sistema za vodu, rashladnih tornjeva, hidromasažnih bazena i uređaja koji mogu da stvaraju aerosol. Kontrola temperature vode i sprečavanje njenog dugotrajnog zadržavanja u cevima takođe smanjuju uslove pogodne za razmnožavanje legionele.

WHO preporučuje odgovarajuće održavanje temperature u sistemima za toplu i hladnu vodu, redovno čišćenje i dezinfekciju rizičnih sistema i smanjivanje stagnacije vode. Poseban značaj ove mere imaju u bolnicama, ustanovama za dugotrajnu negu, hotelima i drugim velikim objektima. Dobro upravljanje vodenim sistemima može znatno da smanji rizik od kontaminacije i pojave pojedinačnih slučajeva ili epidemija.

Osoba sa visokom temperaturom, kašljem, otežanim disanjem ili drugim znacima pneumonije treba da potraži medicinsku pomoć, posebno ako pripada rizičnoj grupi. Lekaru je korisno pomenuti nedavni boravak u hotelu, bolnici ili spa-centru, kao i druge okolnosti u kojima je moglo da dođe do izlaganja aerosolu iz vodenih sistema. Takav podatak može da usmeri dijagnostiku ka legioneli i ubrza početak odgovarajućeg lečenja.

(eKlinika.rs)