Keto dijeta može različito da utiče na razvoj tumora u crevima, otkrili naučnici u novom istraživanju

Keto dijeta godinama je među najpopularnijim načinima ishrane. Jedni je koriste kako bi smršali, drugi zbog dijabetesa, a poslednjih godina naučnici istražuju i da li može da utiče na razvoj pojedinih vrsta raka.

Međutim, novo istraživanje objavljeno u prestižnom časopisu Nature pokazuje da odgovor nije ni približno jednostavan. Naučnici su otkrili da ista keto dijeta može da ima potpuno suprotan efekat u različitim delovima creva. Dok je u jednom delu usporavala razvoj tumora, u drugom je podsticala njihov rast. Još zanimljivije, ispostavilo se da razlog možda nije ono što se do sada smatralo glavnim „krivcem” ili zaštitnim faktorom – ketoni.

Naučnici su očekivali jedno, a dobili sasvim drugačiji rezultat

Istraživači sa Tehnološkog instituta Masačusets (MIT) želeli su da provere da li bi zaštitni efekat keto dijete, koji je ranije primećen kod raka debelog creva, mogao da važi i za ostatak digestivnog sistema.

U eksperimentu su koristili miševe koji zbog genetske predispozicije lako razvijaju tumore creva. Životinje su bile podeljene u tri grupe: jedna je dobijala ketogenu dijetu, druga standardnu ishranu, a treća visokokaloričnu ishranu bogatu mastima koja se često koristi kao model gojaznosti. Rezultati su iznenadili i same istraživače.

Kod miševa koji su bili na keto dijeti tumori tankog creva razvijali su se češće, a njihov životni vek bio je kraći u poređenju sa životinjama koje su bile na uobičajenoj ishrani. Istovremeno, u debelom crevu keto dijeta je pokazala suprotan efekat i usporila razvoj tumora.

Problem možda nisu ketoni, već način na koji organizam koristi masti

Do sada se verovalo da su za moguće pozitivne efekte keto dijete uglavnom zaslužna ketonska tela, posebno beta-hidroksibutirat (BHB), molekul koji nastaje kada organizam umesto ugljenih hidrata koristi masti kao glavni izvor energije. Međutim, novo istraživanje pokazalo je da ketoni možda uopšte nisu glavni akteri.

Naučnici su ustanovili da je važniju ulogu imao način na koji ćelije tankog creva razgrađuju masti. Tokom tog procesa aktiviraju se proteini poznati kao PPAR, koji podstiču matične ćelije creva da se intenzivnije dele.

To ima dve strane

S jedne strane, veći broj aktivnih matičnih ćelija omogućava brži oporavak crevne sluznice nakon oštećenja. S druge strane, što se ćelije češće dele, veća je verovatnoća da će neka od njih steći promene koje mogu dovesti do nastanka tumora.

Drugim rečima, isti biološki mehanizam koji pomaže obnavljanju tkiva mogao bi, pod određenim okolnostima, da poveća i rizik od razvoja raka.

Novo istraživanje osporava jednu od vodećih teorija

Rezultati su posebno zanimljivi zato što dovode u pitanje zaključke ranijih studija. Na primer, istraživanje objavljeno 2022. godine takođe u časopisu Nature sugerisalo je da upravo ketonska tela mogu imati zaštitni efekat protiv raka debelog creva.

Novo istraživanje nije potvrdilo tu pretpostavku. Naučnici smatraju da su ketoni bili gotovo "posmatrači", dok je stvarni efekat poticao od metabolizma masti. Zbog toga autori ističu da ne treba poistovećivati ketogenu dijetu sa komercijalnim suplementima ketona. Povećanje nivoa ketona u krvi ne znači nužno da će se u organizmu dogoditi isti procesi kao tokom dugotrajne keto ishrane.

Šta ovo znači za ljude?

Najvažnije ograničenje studije jeste to što je sprovedena na miševima koji su genetski bili skloni razvoju tumora creva. Takvo stanje kod ljudi najviše podseća na retku naslednu bolest porodičnu adenomatoznu polipozu (familial adenomatous polyposis), koja značajno povećava rizik od raka creva.

Zbog toga naučnici naglašavaju da se rezultati ne mogu direktno primeniti na ljude niti predstavljaju dokaz da keto dijeta izaziva rak.

Potrebna su klinička istraživanja kako bi se utvrdilo da li se isti mehanizmi javljaju i kod ljudi, kao i zašto dva susedna dela creva potpuno različito reaguju na isti način ishrane.

Novo istraživanje još jednom podseća da u medicini retko postoje jednostavni odgovori i da se čak i kod jedne od najistraživanijih dijeta mogu otkriti potpuno neočekivani mehanizmi.

(eKlinika.rs)