Manje ultraprerađene hrane, blaži simptomi depresije? Nova studija donosi ohrabrujuće rezultate

Kada su značajno smanjili unos ultraprerađene hrane, učesnici malog istraživanja imali su niže rezultate na skalama koje procenjuju simptome depresije. Nalazi su ohrabrujući, ali još ne dokazuju da je upravo stepen prerade hrane odgovoran za poboljšanje.

Može li promena jelovnika da pomogne kod depresije?

Sve više istraživanja povezuje visok unos ultraprerađene hrane sa povećanim rizikom od depresije. Nova pilot-studija, objavljena u časopisu JAMA Psychiatry, ispitala je da li je smanjenje njenog unosa izvodljivo kod osoba sa depresijom i kakve promene simptoma prate takvu ishranu. Autori naglašavaju da direktna uzročna veza još nije utvrđena.

Prema rezultatima, učesnici su smanjili unos ultraprerađene hrane za više od 85 odsto. Tokom tog perioda imali su niže rezultate na tri standardne skale za procenu depresije, kao i blaže simptome anksioznosti.

Važno je znati da ovi nalazi ne znače da promena ishrane zamenjuje lečenje depresije. Ukazuju na moguću korist koju tek treba da potvrde veća istraživanja.

Šta je ultraprerađena hrana i zašto nije isto što i prerađena?

Ne postoji jedna univerzalno prihvaćena definicija ultraprerađene hrane. Često korišćena klasifikacija NOVA ovu grupu opisuje kao industrijske formulacije koje se uglavnom sastoje od supstanci izdvojenih iz hrane ili dobijenih njenom preradom, uz dodatke koji se obično ne koriste u kućnoj pripremi obroka. U ovu grupu spadaju i zaslađena gazirana pića, industrijske grickalice i slatkiši, pojedine kobasice i viršle, industrijska peciva i kolači.

Ipak, nije svaka prerađena ili upakovana namirnica nutritivno loša. Zamrznuto povrće, konzervisani pasulj, ovsene pahuljice i običan jogurt mogu da olakšaju pripremu kvalitetnih obroka. Michelle Routhenstein, dijetetičarka koja nije učestvovala u istraživanju, naglašava da odluke o hrani ne treba da se zasnivaju samo na oznaci „prerađeno“ ili „neprerađeno“. Važni su nutritivna vrednost, celokupan obrazac ishrane i uloga koju određena namirnica ima u jelovniku.

Šta su istraživači pratili kod osoba sa depresijom?

U studiju je uključeno 20 osoba, a završilo ju je 19. Prosečna starost učesnika bila je 44 godine.

Uslovi za uključivanje obuhvatali su dijagnozu depresije, visok unos ultraprerađene hrane i najmanje jedan metabolički problem koji su učesnici sami prijavili. To su, na primer, bili prekomerna telesna masa ili gojaznost, povišen krvni pritisak, holesterol ili trigliceridi, odnosno insulinska rezistencija.

Učesnici su imali najmanje pet poena na upitniku PHQ-9, koji se koristi za procenu izraženosti simptoma depresije. Pristali su i da tokom istraživanja ne menjaju lekove, psihoterapiju, fizičku aktivnost ni navike spavanja. Svaka osoba prošla je kroz dve faze: period uobičajene ishrane i period ishrane sa znatno manje ultraprerađenih proizvoda. Redosled tih faza određen je nasumično.

Na upitniku PHQ-9 prosečan rezultat iznosio je 8,68 tokom uobičajene ishrane, a 5,53 tokom ishrane sa manje ultraprerađene hrane. Niži rezultat označava manje izražene simptome, ali sam po sebi ne znači da je depresija nestala.

Učesnici su ovakav način ishrane uglavnom ocenili kao prihvatljiv i izvodljiv.

Zašto rezultate treba da tumačimo oprezno?

Istraživanje je obuhvatilo veoma mali broj ljudi, a podaci o ishrani zasnivali su se na njihovim prijavama. Zato rezultati ne mogu automatski da se primene na sve osobe sa depresijom. Nije, doduše, do kraja jasno ni šta je doprinelo poboljšanju: manji unos ultraprerađenih proizvoda, veći unos nutritivno bogatih namirnica ili kombinacija različitih promena u jelovniku.

Routhenstein ističe da su potrebna dodatna istraživanja koja bi razjasnila da li smanjenje ultraprerađene hrane neposredno utiče na simptome depresije ili korist proizlazi iz boljeg ukupnog kvaliteta ishrane. Studija zato pruža početni signal o mogućoj koristi, a ne konačan dokaz o načinu lečenja.

Kako ishrana može da bude povezana sa raspoloženjem?

Istraživači razmatraju nekoliko mogućih objašnjenja: unos hranljivih materija, zapaljenske procese, metaboličko zdravlje i komunikaciju između creva i mozga. Ako ultraprerađeni proizvodi zamene voće, povrće, mahunarke i druge nutritivno bogate namirnice, ishrana može da sadrži manje vlakana, vitamina i minerala važnih za normalno funkcionisanje organizma.

Razmatra se i uloga oksidativnog stresa, odnosno poremećene ravnoteže između stvaranja reaktivnih molekula i sposobnosti organizma da ih neutrališe. Pojedina istraživanja kod osoba sa depresijom beleže niže nivoe antioksidanasa i više pokazatelja oksidativnog oštećenja. To, međutim, ne dokazuje da određena hrana neposredno izaziva depresiju.

Crevna mikrobiota, zajednica mikroorganizama u crevima, takođe je predmet istraživanja zbog moguće uloge u komunikaciji između creva i mozga. Još nije razjašnjeno koliko pojedini sastojci ultraprerađene hrane doprinose promenama raspoloženja.

Serotonin iz creva nije isto što i serotonin u mozgu

Često se navodi da najveći deo serotonina u organizmu nastaje u crevima. Taj podatak ipak ne znači da serotonin iz creva direktno dospeva u mozak i određuje raspoloženje.

Serotonin izvan mozga ne prelazi krvno-moždanu barijeru, pa se njegove funkcije razlikuju od funkcija serotonina u centralnom nervnom sistemu. Creva i mozak komuniciraju kroz više puteva, zbog čega njihov odnos ne može da se svede na jednostavnu tvrdnju „više serotonina u crevima znači bolje raspoloženje“.

Kako da smanjite ultraprerađenu hranu bez radikalnih zabrana?

Promena može da počne od jedne ili dve namirnice koje jedete ili pijete gotovo svakodnevno. Routhenstein savetuje da prvo prepoznate najčešće izvore ultraprerađene hrane i razmislite o zamenama koje su vam dostupne i koje možete da održite.

Na primer: zaslađeno piće zamenite vodom ili nezaslađenom gaziranom vodom, umesto industrijske grickalice češće izaberite voće, neslane orašaste plodove ili običan jogurt, obroke zasnivajte na povrću, integralnim žitaricama, mahunarkama i odgovarajućim izvorima proteina, kada imate mogućnosti, pripremite obrok kod kuće od osnovnih namirnica.

Zamrznuto povrće, konzervisane mahunarke i riba, ovsene pahuljice, običan jogurt i tofu mogu da pomognu kada nemate mnogo vremena za pripremu. Dakle, cilj je da postepeno povećate zastupljenost hrane koja obezbeđuje vlakna, proteine, zdrave masti, vitamine i minerale. Nije neophodno da jelovnik bude „savršeno neprerađen“.

Promena ishrane može da bude deo podrške tokom lečenja

Nalazi male studije ukazuju na to da smanjenje ultraprerađene hrane možda može da doprinese ublažavanju simptoma depresije. Ipak, potrebna su veća istraživanja koja bi potvrdila korist i razjasnila zbog čega se ona javlja.

Osobe koje se leče od depresije treba da nastave propisanu terapiju i da eventualne promene lečenja dogovaraju sa stručnjakom. Poboljšanje kvaliteta ishrane može da bude deo šire podrške zdravlju, uz ciljeve koji odgovaraju mogućnostima i potrebama pojedinca.

(eKlinika.rs)